Lijfstraffen in de 18e en 19e eeuw

Nog niet zo lang geleden kenden wij – net als in veel andere landen – in Nederland lijfstraffen op school. Toen dit in 1820 werd verboden gaven de meeste onderwijzers er niet direct gehoor aan. Het was een tijd van disciplines, zowel thuis als op school. Lijfstraffen werden toegepast om de orde te handhaven. Vandaag de dag is dit andere koek. Respect kent men vandaag niet meer, uitzonderingen daargelaten. Als een leerkracht zich niet beheerst, schakelen ouders direct de politie in. Tijden veranderen.
De roe werd ooit gebruikt op het ondeugende kind zijn rug of achterwerk. Ook werd de zogenaamde ‘plak’ gebruikt om mee te slaan. Het voorwerp was een steel met een ronde platte schijf. Leerlingen die hun les niet hadden geleerd moesten naar voren komen en kregen een mep of beter gezegd een tik met dit voorwerp op hun vingers. Slaan werd gezien als een opvoedmethode. Wie niet luisteren wilde moest maar voelen.
Naast lijfstraffen werden ook zogenaamde schandborden toegepast die behoorlijk zwaar waren. Zo’n bord werd pas gebruikt als een kind iets schandelijks had gedaan, zoals liegen, plagen of stelen. Dit waren zware vergrijpen. Als in de ogen van de onderwijzer kinderen dom waren, werd een ezelsbord aan hun hals gehangen, waardoor iedereen kon zien hoe dom de leerling was. Soms had het effect op het schaamtegevoel. Confronterend was, dat als een kind stout was, met het schandbord buiten voor de school werd neergezet.
Tot in de 19e eeuw gebeurde het nog wel dat leerkrachten een leerling een pets om de oren gaf. Met enige regelmaat werd er ook nog met een liniaal geslagen op iemands handen. Dit had hetzelfde effect als met de ‘plak’.
Vanzelfsprekend moet er orde zijn op school. In de eerste helft van de 20e eeuw heeft men de schoolregels aangepast. Ik herinner mijzelf nog het zogenaamde ‘mooi zitten’ met je armen over elkaar wel te verstaan. Twee vingers omhoog betekende dat je een sanitaire stop moest maken. Een keer heb ik in de hoek van de klas moeten staan met mijn rug naar de leerlingen toe. Ik vond het onrechtvaardig en was boos. Die ochtend was ik naar de oogarts geweest die mijn ogen had gedruppeld. Mijn moeder had gezegd dat ik met haar naar het ziekenhuis toe moest, maar niet bij welke specialist. Ze bracht mij kort daarna naar school. De oogdruppels zorgden ervoor dat ik tijdelijk wazig zag. Uitgerekend moest ik van een afstand iets oplezen van het schoolbord. Lichtelijk in paniek zei ik dat ik vrijwel niets zag. De juffrouw werd boos, kwam naar mij toe, trok mij uit de schoolbank om mij vervolgens in de hoek te zetten van het lokaal. Overstuur ging ik die middag naar huis, waarna de volgende ochtend mijn moeder op hoge poten de juffrouw van repliek diende. Later deed ze haar excuses aan mijn moeder toen ze de reden wist, maar niet aan mij.
Door alle tijden heb je raddraaiers gehad. Kinderen die pertinent niet willen luisteren. Ook vandaag de dag is dit het geval. Er is een tijd geweest dat leraren zelf hun straffen mochten bepalen. Zo kon er ooit in Utrecht een sadistische leraar jarenlang zijn gang gaan. Uiteindelijk werd hij ontslagen omdat hij een zieke leerling die een kerkdienst had gemist blijvend invalide had geslagen. (Bron: Onderwijsgeschiedenis). Zelf heb ik mijn bedenkingen bij lijfstraffen, die volgens mij averechts werken.

8 gedachtes over “Lijfstraffen in de 18e en 19e eeuw

  1. Men kon er wat van. Ook in onze jeugd waren klappen nog heel gewoon, wij kregen ook wel eens een draai om de oren, ik vermoed dat het nog steeds voorkomt. Achter gesloten deuren.
    ps vind je het goed dat ik je op mijn blogroll zet?

    1. Bedankt voor je leuke feedback. Achter gesloten deuren speelt soms heel veel af. De media staat er soms bol van. Zoals ik schreef heb ik die ene keer in de hoek van het klaslokaal moeten staan door een miscommunicatie. Je mag mij op je blogroll plaatsen.

    1. Oei de reactie vloog al weg…
      zat je niet recht genoeg dan stak de juffrouw een lange meetlat tussen je armen langs je rug door en zat je dan kaarsrecht. Of een lat van 30 cm onder je kin omdat je anders te dicht op je blad keek en met een lange meetlat kwam ze op je knokkels slaan . In de hoek staan zat er ook bij maar die ezelsoren op je hoofd dat heb ik niet meegemaakt. Wel als de juf je dom vond mocht je achteraan in de klas zitten!
      Toch maar best dat dit niet meer bestaat. Hoewel de balans wel teveel doorslaat in het nadeel van de leerkrachten die niet meer durven optreden tov hun leerlingen als die iets mispeuteren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s